Hjalti Már Björnsson og Robert Spencer:
Bráðameðferð eða vanræksla af ásetningi?
Lyfjapróf, lífsmarkaskráning hjúkrunarfræðings og upptökur úr öryggismyndavélum afhjúpa rangfærslur í læknisvottorði Hjalta Más Björnssonar bráðalæknis

Rannsóknarlögreglumenn ásamt fyrrverandi aðstoðarsaksóknara Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu töldu, miðað við fyrirliggjandi gögn í sakamálarannsókn, að tveir Íslendingar hefðu byrlað rithöfundinum Robert Spencer MDMA og amfetamíni þegar hann heimsótti skemmtistaðinn Bar Ananas árið 2017. Vakur hefur undir höndum allar lögregluskýrslur embættisins. Þar á meðal læknisvottorð sem Hjalti Már Björnsson bráðalæknir skrifar að beiðni Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Nálega ekkert sem læknirinn fullyrðir í vottorði sínu um aðdraganda að sjúkradvöl Spencers er í samræmi við það sem sakamálarannsókn rannsóknarlögreglunnar átti eftir að leiða í ljós. Það er engu líkara en að Hjalti Már hafi gert allt sem í valdi hans stóð til að afvegaleiða lögregluna við rannsókn hennar á eiturbyrlunarmálinu.

Þrátt fyrir að lífsýni Spencers hafi prófað jákvætt fyrir MDMA og amfetamíni og Spencer sýnt öll helstu einkennin sem samfara eru eitrun af völdum þessara efna reynir Hjalti Már að telja lögreglunni trú um að Spencer hafi ímyndað sér að fyrir honum hafi verið eitrað, orðið hræddur og drukkið of mikið af vatni til að skola út möguleg eiturefni sem skýrir blóðnatríumlækkun Spencers. Ef marka má Hjalta var þetta allt saman ímyndun hjá Spencer. Í læknisvottorði Hjalta Más ratar inn rangur skilningur blaðamanns DV á setningu í grein eftir Spencer þar sem kemur fram hvern hann grunaði um að hafa eitrað fyrir sér. Í vottorði sínu til lögreglunnar og í skýrslu sinni til Siðanefndar Læknafélags Íslands tiltekur Hjalti Már þennan misskilning í frétt DV um málsatvik og fullyrðir að Spencer hafi sagt sér þá útgáfu á spítalanum!

Í maí á síðasta ári var Robert Spencer lagður inn á spítala vegna lugnabólgu. Þegar á spítalann var komið fékk hann hjartaáfall, nýrnabilun og lömun í öndunarfærum. Spencer var fluttur í dauðadái með þyrlu frá einum spítalanum til annars, var sjúkrahúsvistaður í samtals sex vikur, þar af meðvitundarlaus í 12 sólarhringa.

Spencer fullyrðir að Hjalti Már hafi ekki veitt sér neina læknisþjónustu eða gert neitt sem flokkast gæti undir læknisfræðilega greiningu meðan hann dvaldi á bráðadeild Landspítalans. Jón Baldursson yfirlæknir við gæða- og sýkingarvarnadeild Landspítala hefur staðfest að engar upplýsingar eru að finna í skráningarkerfi Landspítalans um neinar lífsmarkamælingar sem Hjalti Már Björnsson gerði er sýna að Spencer hafi verið með ,,stöðug lífsmörk og án hættulegra einkenna þegar hann útskrifaðist frá Landspítala“.1 Hvorki mælingar á púls, öndunarhraða, blóðþrýstingi eða hjartalínuriti (EKG). Þá var fyrri heilsufarssaga Spencers ekki skoðuð af lækninum. Hjalti Már útskrifar Spencer fárveikan af bráðadeildinni án þess að hann fengi nein lyf. Hjalti Már hefur ekki viljað svara neinum spurningum um bráðameðferðina og neitað að útskýra hvers vegna hann lét ekki framkvæma neinar af þeim rannsóknum sem þykir eðlilegt að gera á vestrænum sjúkrahúsum í sambærilegum tilvikum.

Vitað er að eitrun af völdum MDMA getur valdið alvarlegum skemmdum á hjarta og nýrum, heilablæðingu, hjartaáfalli og jafnvel dauða. Í maí á síðasta ári var Robert Spencer lagður inn á spítala vegna lugnabólgu. Þegar á spítalann var komið fékk hann hjartaáfall, nýrnabilun og lömun í öndunarfærum. Spencer var fluttur í dauðadái með þyrlu frá einum spítalanum til annars, var sjúkrahúsvistaður í samtals sex vikur, þar af meðvitundarlaus í 12 sólarhringa. Á vissum tímapunktum sýndi Spencer engin lífsmörk, hjartsláttur og öndun voru ekki lengur til staðar, og hann upplifir það sem kallast klínískan dauða. Læknum tókst sem betur fer að endurræsa hjarta hans og öndunarfæri. Þykir líklegt að MDMA- og amfetamíneitrunin sem Spencer varð fyrir á Íslandi og sú staðreynd að Hjalti Már bráðalæknir veitti honum ekki neina læknisþjónustu sé meginástæðan fyrir þessari heilsubilun Spencers.

Sömu viku og Robert Spencer var á landinu var sérstaklega sterkt afbrigði af MDMA í umferð á Íslandi. Ofursterkar e-pillur í umferð — Þrefalt sterkari en gengur og gerist – MDMA-efni sífellt að verða hreinni – Bylgja í Evrópu sem lætur á sér kræla á Íslandi, var yfirskrift fréttar DV um málið. Þar kemur fram að MDMA væri flutt til landsins í duftformi eða kristöllum og pressað í töflur. Einnig að Landlæknisembættið varar við að aðeins ein e-tafla geti valdið eitrun sem leiðir til dauða. Rifjað er upp að fimm dauðsföll hafi orðið á Íslandi eftir neyslu e-taflna eða MDMA. Vitnað er í bandarískan lækni sem segir að sterkari e-töflur auki möguleikann á lífshættulegri ofskömmtun fyrir bæði reynda og óreynda neytendur. ,,Hætt er við að þeir sem hafi reynslu af vægari e-pillum eða MDMA-efnum hvers konar,“ segir í fréttinni, ,,noti sama magn af sterkara efni ef hann veit ekki að það sé helmingi öflugra.“ Þetta kann að skýra hvers vegna sumir Íslendingar efuðust um alvarleika eiturbyrlunarinnar sem Spencer varð fyrir. Höfðu hana í flimtingum í fésbókarfærslum og athugasemdakerfum. Þeirra eigin reynsla af inntöku MDMA eða amfetamíns er sennilega önnur en það sem Spencer upplifði.

Þetta er afar óvenjulegt mál. Ekki síst þegar haft er í huga að Hjalti Már Björnsson bráðalæknir kennir læknanemum við Háskóla Íslands notkun heilbrigðisupplýsinga í læknismeðferð og mikilvægi skráningar til að tryggja öryggi og gæði læknisþjónustu.

Klukkan 00.59 þann 12. maí 2017 kom bandaríski rithöfundurinn Robert Spencer á bráðamóttöku Landspítalans og lýsti því yfir að honum hafi verið byrlað eitur. Aðdragandi að komu var að kvöldið áður hafði Spencer haldið fyrirlesturinn ,,Íslam og framtíð evrópskrar menningar“ á ráðstefnu Vakurs – Samtaka um evrópska menningu á Grand hótel Reykjavík. Eftir fyrirlesturinn fór Spencer, Christine Douglass-Williams, sem jafnframt var ræðumaður á ráðstefnunni, öryggisvörður þeirra og nokkrir skipuleggjendur ráðstefnunnar á Bar Ananas til að fagna vel heppnaðri ráðstefnu. Þar heilsaði honum ungur maður sem sagðist vera dyggur aðdáandi og bauð Spencer upp á drykk, sem hann þáði. Stuttu síðar kom annar ungur Íslendingur og ávarpaði hann með nafni, tók í hönd hans og hreytti í hann ,,Fuck you“. Spencer kveðst hafa tekið þessu sem skilaboð um að yfirgefa staðinn. Um það bil 15 mínútum síðar, er hann var kominn á hótelið, fann hann fyrir dofa í andliti, höndum, og fótum, þyngsl fyrir brjósti, öndunarerfiðleikum og hröðum hjartslætti. ,,Ég byrjaði að skjálfa og kastaði upp,“ skrifar Spencer í kæru sinni til Siðanefndar Læknafélgs Íslands (LÍ). ,,Hjartslátturinn var það ör að mér leið eins og ég væri í lífshættu. Ég upplifði gífurlegan kvíða og vissi að eitthvað hræðilegt væri að. Mér var ljóst að einhver hafi laumað ólyfjan í drykkinn minn meðan ég var á veitingastaðnum.“2

Hefur öll einkenni sem fylgja ofskömmtun MDMA og amfetamíns

Í fylgd með Spencer á bráðamóttökuna var samstarfskona hans Christine Douglass-Williams, öryggisvörður hans og Valdimar Jóhannesson sem kom að skipulagningu ráðstefnunnar. Í móttökuskráningu Önnu Chernysh hjúkrunarfræðings er sagt að Spencer hafi fengið kvíðakast meðan beðið var eftir lækni. ,,Talar mikið og er mjög hræddur um ástand sitt,“ skrifar hún. Samkvæmt lífsmarkaskráningu hjúkrunarfræðingsins var Spencer með öndunartíðni upp á 30 sinnum á mínútu. Þá var Spencer með púls upp á 139 slög á mínútu og með mjög háan blóðþrýsting – svonefndan háþrýsting – efra gildi mældist 161 og neðri gildi 113. Blóðrannsókn sýndi hypnótremíu eða mikla lækkun á natríum magni í blóði niður í 126 mmól/líter. Spencer var fljótlega sendur í lyfjapróf sem mælist jákvætt fyrir amfetamíni og MDMA.3

Alvarlegasta afleiðing háþrýstings er heilablóðfall. Blóðnatríumlækkun (hypnotremia) er önnur þekkt eiturverkun MDMA sem Spencer greinist með og eru nokkur dauðsföll í neyslu MDMA rakin til þess.

Hegðun Spencers og skráð lífsmörk við komu á bráðamóttöku, þ.e. eirðarleysi, óráð, kvíði, háþrýstingur, mjög ör öndun og hraður hjartsláttur, eru þau sömu og fylgja ofskömmtun MDMA og amfetamíns. Alvarlegasta afleiðing háþrýstings er heilablóðfall. Blóðnatríumlækkun (hypnotremia) er önnur þekkt eiturverkun MDMA sem Spencer greinist með og eru nokkur dauðsföll í neyslu MDMA rakin til þess.4

Þorkell Jóhannesson, prófessor í lyfjafræði og eiturefnafræðum við Háskóla Íslands, segir um eiturhrif MDMA og amfetamíns: ,,Neytandinn á mjög erfitt með að vera kyrr … MDMA veldur hraðari hjartslætti, blóðþrýstingshækkun og hækkun á líkamshita … Skaðsemi af völdum efnisins er margvísleg, s.s. alvarlegar skemmdir á lifur, hjarta, heila og nýrum. Þá getur efnið valdið heilablæðingu og hjartaáfalli. Vitað er að litlir skammtar af MDMA geta valdið bráðadauða í hjartveiku fólki og alvarlegum eitrunum eða dauða með hækkuðum líkamshita … Amfetamín dregur úr matarlyst, örvar öndun og frumlífsviðbrögð (öndunarstarfsemi, starfsemi hjarta og blóðrásar) í heilastofni … Ef óvanir taka stærri skammta … veldur það óróa, svima, kvíða og svefnleysi … Þeir verða kvíðnir, órólegir, jafnvel ruglaðir og fá vanlíðan. Með því að amfetamín getur haft umtalsverðar verkanir á hjarta- og æðakerfi, kunna og ýmsir að kvarta um ,,hjartslátt” og höfuðverk af þeim sökum.“5

MDMA hefur blandaða verkun, að hluta amfetamínlíka (örvandi) og að hluta lýsergíðlíka (s.s. LSD sem er skynörvandi). Líkurnar á því að MDMA valdi vanlíðan, kvíða eða ofsahræðslu eykst verulega ef einstaklingurinn sem innbyrðir lyfið gerir það án þess að vita af því, eða hefur enga reynslu af því, eins og var í tilviki Roberts Spencers. Í móttökuskráningu hjúkrunarfræðings kemur fram að þegar Spencer er beðinn um þvagprufu fyrir lyfjaleit ,,fær [hann] fylgd á wc en getur ekki pissað x2“.6 ,,Ég minnist þess að ég átti erfitt með að útvega þvagprufuna a.m.k. í fyrstu atrennu,“ segir Spencer í kæru sinni til siðanefndar LÍ, ,,þurfti að gera nokkrar tilraunir áður en það tókst, síðar lærði ég að þetta er annað einkenni MDMA eitrunar.“7

Hjalti Már Björnsson bráðalæknir sniðgengur niðurstöðu lyfjaprófs og lífsmarkamælinga

Sakborningar í eiturbyrlunarmálinu Sindri Geirsson og Sigurður Ólafsson (efri mynd) á upptöku öryggismyndavélar Bar Ananas þann 11. maí 2017. Í rannsóknarniðurstöðu lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu segir: „Upptaka úr öryggismyndavélum staðarins sýnir er kærðu kaupa umræddan drykk. Þá sést kærði Sindri afhenda kærða Sigurði sogrör sem hann í kjölfarið fer með inn á salerni staðarins. Er hann kemur til baka að barnum tekur hann drykkinn í hönd, færir hann undir barborðið og virðist vera að eiga við hann. Í kjölfarið hrærir hann ítrekað í drykknum eins og verið sé að blanda einhverju út í hann. Kærðu eru á þessum tíma varir um sig og fer ekki á milli mála að eitthvað meira er að eiga sér stað en einföld drykkjarpöntun.“

Upptökur úr öryggismyndavélum Bar Ananas voru sýndar sakborningum í heild sinni og þeir síðan spurðir nánar út í atburðarás á tilteknum tímasetningum. Þeir báru við minnisleysi um helstu atvik. ,,Aðspurður um hvað Sigurður hafi verið að sýna honum þegar hann kom út af salerninu, sagðist Sindri ekki muna eftir þessu atviki … Sigurður var beðinn um að útskýra hvað hafi farið þeim á milli þarna og hvað hann hafi sýnt Sindra þegar Sigurður kom út af salerninu, sagðist Sigurður ekki muna eftir því … Spurður um hvort að Sindri hafi látið hann hafa sogrör undir barinn sem hann hafi svo farið með inn á salerni, sagði Sigurður ekki muna eftir því. Sigurður sagðist ekki muna af hverju hann fór aftur inn a salerni, mögulega gleymt einhverju þar.“

Hjalti Már Björnsson bráðalæknir gerir lítið úr niðurstöðum lífsmarkamælinga Önnu Chernysh hjúkrunarfræðings. Hann vísar fullyrðingum Spencers um að honum hafi verið byrluð hættuleg lyf á bug og hunsar niðurstöðu lyfjaprófs sem sýnir jákvæða svörun fyrir amfetamíni og MDMA í lífsýni Spencers. Segir Spencer vera með dæmigerð einkenni kvíðakasts fremur en að inntaka eða byrlun amfetamíns og MDMA hefði valdið einkennunum.

Í læknisvottorði til Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu og í andmælum sínum vegna kæru Roberts Spencers til Siðanefndar LÍ nefnir Hjalti Már ekki að Spencer hafi mælst með óeðlilega háan blóðþrýsting sem getur leitt til hjarta- og nýrnabilunar, blindu og heilablóðfalls ef ekkert er að gert. Þá segir Hjalti að skýra megi mjög lágt natríumgildi í blóðsýni Spencers, sem er þekktur fylgifiskur neyslu MDMA, með því að hann hafi drukkið of mikið vatn fyrir komu á spítalann.

Þrátt fyrir að niðurbrotsefni af amfetamíni og MDMA hafi greinst í þvagsýni Spencers hafi þau verið ,,falskt jákvæð“. Lyfjaprófið væri ekki marktækt að sögn Hjalta, Spencer þyrfti ,,einungis að drekka hóflega af vökva“ og þá muni vandamálið lagast af sjálfu sér. Ekki hafi verið um neina hættulega eitrun að ræða. Spencer hafi einfaldlega talið sér trú um að einhverju hafi verið laumað í drykk hans á veitingahúsi í miðbæ Reykjavíkur. Það sé skýringin á kvíðakastinu.8

Lögreglan taldi tvo Íslendinga hafa eitrað fyrir Robert Spencer. Sýnum fargað og málið látið niður falla

Sennilega hefði Hjalti Már Björnsson bráðalæknir komist upp með þessa ólögmætu meingerð ef ekki hefði verið fyrir upptökur á öryggismyndavélakerfi Bar Ananas. Þá varpar Bráðasjúkraskrá Móttöku bráða- og göngudeildar Landspítala, Meðferðarseðill Bráðadeildar Landspítala og niðurstöður blóðrannsóknar sem Landspítali afhenti Spencer mikilvægu ljósi á málið. Samkvæmt lögum um rétt brotaþola um aðgang að rannsóknargögnum sakamáls sem er lokið fékk Robert Spencer ljósrit af öllum lögregluskýrslum Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu (LRH) um eiturbyrlunarmálið.

Í rannsóknarniðurstöðu LRH, sem send var Embættis héraðssaksóknara þann 25. ágúst 2017, segir aðstoðarsaksóknari Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu orðrétt:

„Upptaka úr öryggismyndavélum staðarins sýnir er kærðu kaupa umræddan drykk. Þá sést kærði Sindri [Geirsson] afhenda kærða Sigurði [Ólafssyni] sogrör sem hann í kjölfarið fer með inn á salerni staðarins. Er hann kemur til baka að barnum tekur hann drykkinn í hönd, færir hann undir barborðið og virðist vera að eiga við hann. Í kjölfarið hrærir hann ítrekað í drykknum eins og verið sé að blanda einhverju út í hann. Kærðu eru á þessum tíma varir um sig og fer ekki á milli mála að eitthvað meira er að eiga sér stað en einföld drykkjarpöntun. Þá liggur fyrir að umræddur drykkur, sem brotaþoli sést innbyrða, er sá eini sem hann neytti umrætt kvöld og barst frá óviðkomandi þriðja aðila.“9

En niðurstaðan gerir meira en að ýja að sekt þeirra Sindra og Sigurðar því í niðurlagi skýrslunnar stendur: „Með vísan til alls þessa og gagna málsins, einkum ofangreindrar upptöku, telur undirritaður að málið sé líklegt til sakfellis.“10 Þá taldi lögreglan að rökstuddur grunur lægi fyrir að brotið hefði verið framið af ásetningi sem byggðist á neikvæðum viðhorfum til Spencers vegna pólitískra skoðana hans. Því var brotið einnig talið hatursglæpur.11

Þann 5. apríl 2018, eða sjö mánuðum síðar, sendi Embætti héraðssaksóknara ákærusviði lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu beiðni um framhaldsrannsókn þar sem farið var fram á að aflað yrði frekari sönnunargagna og upplýsinga. Þar á meðal læknisvottorð á íslensku frá Hjalta Má Björnssyni og að kanna þyrfti hvort að blóð- og þvagsþýni væri enn til staðar og ef svo væri efnamæla og -greina blóðprufuna og athuga hvort gerð var mæling á magni þeirra efna sem mældust í þvagi Spencers. Ef það var ekki gert, hvort þvagprufan sé enn til staðar og þá að hún verði efnamæld ef hægt er. Framhaldsrannsóknin leiddi í ljós að Hjalti Már Björnsson, ábyrgur starfsmaður meðferðar, óskaði ekki eftir því á sínum tíma að láta mæla magn efna í þvagprufunni. Búið var að farga prufunum á þessu stigi rannsóknarinnar og því var málið látið niður falla.12

Fullyrðingar í læknisvottorði Hjalta Más Björnssonar stangast á við rannsóknargögn lögreglu

Meðan á framhaldsrannsókninni stóð hafði lögreglan samband við Robert Spencer með tölvupósti og sendi honum skjal á ensku þar sem hann heimilar lögreglu að afla læknisvottorðs hjá Landspítalanum. Samkvæmt reglum nr. 586/1991 um gerð og útgáfu læknisvottorða ber lækni skylda til að votta samskipti sín og sjúklings, óski sjúklingur eftir því. Spencer margbiður Hjalta Má Björnsson um að senda sér afrit af vottorðinu sem lögreglan fékk um heilsufar sitt, en hann skeytir því engu. Það er ekki fyrr en tveimur árum eftir útgáfu læknisvottorðsins að Spencer fékk afrit af því sjálfur. Það var lögfræðingur á Skrifstofu forstjóra Landspítala sem hlutaðist til um að hann fengi afrit af vottorðinu.

Spencer margbiður Hjalta Má Björnsson um að senda sér afrit af vottorðinu sem lögreglan fékk um heilsufar sitt, en hann skeytir því engu. Það er ekki fyrr en tveimur árum eftir útgáfu læknisvottorðsins að Spencer fékk afrit af því sjálfur.

Þegar læknisvottorðið er lesið verður tregða Hjalta Más við að afhenda Spencer vottorðið skiljanleg. Samkvæmt reglum um útgáfu læknisvottorða skal læknir ekki staðhæfa annað í vottorði en það sem hann hefur sjálfur sannreynt. Geta skal nákvæmlega þeirra heimilda er vottorðið kann að styðjast við. Þá segir í 4. gr. reglnanna: ,,Læknir skal hafa í huga að læknisvottorð getur orðið gagn sem getur haft afgerandi þýðingu varðandi úrskurð opinberra aðila og í dómsmálum. Í dómsmálum getur hann þurft að staðfesta vottorðið fyrir dómi.“13

Vottorð Hjalta Más Björnssonar bráðalæknis, dagsett 18. júlí 2018, geymir staðhæfingar sem eru lítt trúverðugar. Þar er lýst atburðarás sem stangast á við tímasettar upptökur úr öryggismyndavélum Bar Ananas frá kl. 22:30 til 23:30 þann 11. maí 2017, upplýsingar sem koma fram í kæru Roberts Spencers til lögreglunnar þann 13. maí 2017, framburðarskýrslu Valdimars Jóhannessonar hjá lögreglu þann 23. maí 2017 og framburðaskýrslu Þrastar Jónssonar hjá lögreglu þann 1. júní. Einnig er að finna í vottorðinu ýmislegt sem Hjalti Már fullyrðir að Spencer hafi sagt sér í tveggja manna tali sem engin vitni eru að. Samtali sem Hjalti átti frumkvæði að eftir að hann vísað fylgdarliði Spencers fram á gang. Spencer neitar að hafa sagt neitt af því sem Hjalti hermir upp á hann í læknisvottorðinu enda væri ekkert af því í samræmi við staðreyndir málsins.

Í læknisvottorðinu segir til dæmis: .

,,Hafi hann verið á Íslandi til að halda fyrirlestur sem hafi gengið vel. Eftir að fyrirlestri hans lauk sagðist Hr Spencer hafa skellt í sig nokkrum drykkjum af sterku áfengi til að róa taugarnar. Eftir það hafi komið upp að honum maður og hreytt í hann ókvæðisorðum, við það hafi hann orðið mjög hræddur um að fyrst slíkur maður sem greinilega var óvinveittur honum hafi komist nálægt honum gæti hann einnig hafa laumað einhverju í drykk hans. Fann hann þá skyndilega fyrir yfirliðakennd, dofa í kringum munn og í fingrum og roða í andliti. Eftir það sagðist hann hafa drukkið mikið af vatni til að skola út möguleg eiturefni en komið strax til skoðunar á Landspítala … Þvagsýnið frá Hr Spencer sem stixaðist jákvætt fyrir amfetamíni og MDMA var skráð í nótu hjúkrunarfræðings að hafi verið tekið strax við komu. Samkvæmt lýsingu Hr Spencers er það því tekið innan við klst eftir meinta byrlun (leturbreyting mín).“ 14
Spencer segir Hjalta dikta upp þessa lýsingu til að hylma yfir brot sitt á reglum um góða læknishætti. Tilgangur hans væri að rýra trúverðugleika lyfjaprófsins og renna stoðum undir að kvíðakast fremur en byrlun amfetamíns og MDMA hafi valdið sjúkdómseinkennum sínum. ,,Ég sagði honum aldrei að ég hafi drukkið áfengi til að róa taugarnar. Ég var hvorki æstur eða spenntur eftir fyrirlesturinn; ég var mjög ánægður og rólegur,“ segir í kæru Spencers til Siðanefndar LÍ þann 12. september 2017. ,,Fyrirlesturinn gekk vonum framar, var ákaflega vel sóttur (um 500 manns mættu), fór friðsamlega fram og það var mikill og jákvæð stemming í salnum allan tímann. Við fórum á veitingahúsið til að halda upp á velgengnina, en ekki til að róa taugarnar, enda var ekki tilefni til þess því ekkert neikvætt hafði komið upp á.“15

Þann 13. nóvember 2017 sendi Hjalti Már Björnsson bráðalæknir frá sér viðbótargreinargerð vegna kæru Roberts Spencers á læknastörf hans til Siðanefndar LÍ. Þar fullyrðir Hjalti að hann hafi ekkert kannast við hver maðurin var. ,,Undirritaður hafði enga vitneskju um stjórnmálaskoðanir Hr. Spencers þegar honum var veitt læknisþjónusta né hef látið slíkt hafa áhrif á störf mín,“ skrifar hann. Níu dögum áður en Robert Spencer hélt fyrirlestur á Grand hótel Reykjavík, hófu íslenskir fjölmiðlar að fjalla um komu Spencers til landsins. Spencer var kynntur til sögunnar sem ,,rasisti“, ,,íslamófób“, ,,múslimahatari“, ,,öfgahægrimaður“, ,,leiðarljós Breiviks“ o.fl. miður fallegt. Fréttir af þessu tagi birtust í Grapevine, Stundinni, Kvennablaðinu, DV, Vísir, Morgunblaðinu, Eyjunni, fréttum Bylgjunnar og RÚV. Strákarnir sem eitruðu fyrir Spencer á Bar Ananas heyrðu af þessu, en ef marka má Hjalta Má fór þessi hatursherferð fjölmiðla alveg fram hjá honum.

Spencer segist ekki hafa sagt Hjalta Má að hann hafi fundið skyndilega fyrir vanlíðan á veitingahúsinu, drukkið mikið vatn, og brunað þaðan beint á bráðamóttöku Landspítalans. Því síður að eiturbyrlunin hafi átt sér stað innan við klukkustund frá því að hann lét þvagsýnið í té. Spencer segist hafa liðið vel á veitingahúsinu og þrátt fyrir dónaskap í einum gestanna farið þaðan í góðu skapi. Það var ekki fyrr en á hótelið var komið að hann upplifir fyrst eitureinkenni eins og dofa, þyngsl fyrir brjósti, öndunarerfiðleika, fór að skjálfa og kastaði upp. Spencer finnur fyrir hröðum hjartslætti og mikilli vanlíðan sem ágerist og ákveður að leita sér lækninga á slysavarðstofu. Hann hringir í Valdimar frá hótelinu og biður hann um að aka sér á sjúkrahús þar sem hann væri búinn að kasta upp og væri í annarlegu ástandi.

Lýsing Spencers á málsatvikum stemmir við framburð vitna hjá lögreglu, tímasettar upptökur öryggismyndavéla Bar Ananas og meðferðarseðil bráðadeildar Landspítala sem Anna Chernych hjúkrunarfræðingur undirritar. Klukkan 23.04 tekur Spencer fyrsta sopann úr glasinu sem Sindri Geirsson hafði fært honum. Klukkan 23.13 klárar Spencer úr glasinu og yfirgefur Bar Ananas ásamt fylgdarliði.16 Spencer drekkur ekkert vatn þann tíma sem hann var á veitingastaðnum. Spencer fór ekki beint á sjúkrahúsið frá veitingastaðnum eins og Hjalti Már heldur fram. Hann tók leigubíl að hóteli sínu eins og leigubílstjórinn Gunnlaugur Ingvarsson bar vitni fyrir lögreglu. Samkvæmt bráðasjúkraskrá kom Spencer á spítalann kl. 0.59. Þvagsýnið frá Spencer var hins vegar tekið klukkan 01.15 samkvæmt skráningu sem er rúmlega tveimur klukkustundum eftir inntöku lyfjanna.17

Missögn í frétt DV dúkkar upp í læknisvottorði Hjalta Más Björnssonar

Þá neitar Spencer að hafa sagt Hjalta að maðurinn sem vatt sér upp að honum og hreytti í hann ókvæðisorðum hafi hugsanlega laumað einhverju í drykk sinn. Ekkert hafi verið um það rætt þeirra á milli. Þegar Spencer kærði verknaðinn til lögreglunnar, daginn eftir að hann útskrifast af Landspítalnum, lýsir hann tveimur Íslendingum sem hann mætti á Bar Ananas. Hann nefnir ekki hvorn manninn hann grunaði um verknaðinn. Vildi ekki spilla fyrir sakamálarannsókn lögreglunnar því hann var ekki 100% viss í sinni sök. Sá sem var þó líklegastur til þess að mati Spencers sagðist vera mikill aðdáandi hans. Hann var í allan stað vingjarnlegur og bauð Spencer upp á drykk sem hann þáði. Í framburðarskýrslu Valdimars koma fram grunsemdir þeirra. Rannsóknarlögreglumaðurinn skrifar: ,,Þegar Robert sá hverju niðurstöður rannsóknarinnar skiluðu, þ.e.a.s. að það hafi mælst amfetamín og MDMA í þvaginu hans, var málið kært til lögreglunnar og því næst fóru þeir á Prikið og reyndu að hafa uppi á Sindra Geirssyni.“18

Hjalti Már les frétt DV og ákveður að setja misskilning blaðamanns DV í greinargerð sína til Siðanefndar LÍ og í læknisvottorðið sem hann skrifar að beiðni Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu og fullyrðir síðan að Robert Spencer hafi sagt sér þetta á spítalanum.

Hvers vegna heldur Hjalti Már því fram að Spencer hafi sagt sér að maðurinn sem hreytti í hann ónotum, ,,maður sem greinilega var óvinveittur honum“, hafi laumað einhverju í drykk hans? Hjalti Már hefur sennilega lesið það í fréttinni, ,,Eitrað fyrir umdeildum fyrirlesara á Íslandi“, sem birtist í DV þann 16. maí 2017. Í fréttinni segir: ,,Hann [þ.e. Spencer] segir nokkuð ljóst að maðurinn sem sagst hafi verið mikill aðdáandi hans, sé það ekki í raun og veru af Facebook-síðunni að dæma. Hann veit ekki hvor það er sem á að hafa eitrað fyrir honum en telur þó líklegra að það sé sá sem sagði honum að fara til fjandans (leturbr. mín).“19 Frétt DV er unnin upp úr grein sem Spencer skrifar í veftímaritið Frontpage Mag sama dag. Blaðamaður DV misskilur frásögn Spencers, því þar segir: ,, … one of these local Icelanders who had approached me (probably the one who said he was a big fan, as he was much closer to me than the “F**k you” guy) had dropped drugs into my drink (leturbr. mín)“.20

Hjalti Már les frétt DV og ákveður að setja misskilning blaðamanns DV í greinargerð sína til Siðanefndar LÍ og í læknisvottorðið sem hann skrifar að beiðni Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu og fullyrðir síðan að Robert Spencer hafi sagt sér þetta á spítalanum.

Af hverju var lyfjaprófið ekki endurtekið ef Hjalti Már taldi það sýna mæliskekkju?

Hvers vegna fullyrðir Hjalti að þvagsýni Spencers sem stixaðist jákvætt fyrir amfetamíni og MDMA ,,hafi verið tekið strax við komu“, ,,innan við klst eftir meinta byrlun“, ,,samkvæmt lýsingu Hr Spencers“? Skýringuna á því er að finna í læknisvottorðinu. Þar segir:

,,Almennt tekur um 2-5 klst frá inntöku um munn þar til afmetamín og MDMA fara að greinast í þvagprufu með þeim aðferðum sem notaðar eru á bráðamóttöku Landspítala. Þar sem sýnin voru jákvæð á bráðamóttöku innan þessa 2-5 klst, bendir það frekar til þess að efnin hafi verið innbyrt fyrr eða að sýnin hafi verið falskt jákvæð. Þau þvagstix sem notuð eru til að skima fyrir lyfjainntöku á bráðamóttöku eru ekki 100% örugg. Þau geta verið falskt jákvæð.“21
Vissulega er rétt að lyfjapróf eru ekki 100% örugg fremur en önnur mannanna verk. Samkvæmt upplýsingum frá Lyfja- og matvælastofnun Bandaríkjanna (Food and Drug Administration, FDA) sýna þvagstix sem skima eftir inntöku lyfja falskt jákvæða niðurstöðu í 5 til 10% tilvika. Þetta þýðir að Hjalti gat reiknað með að 90 til 95% líkur væru á því að lyfjarófið sem Spencer tók hafi sýnt rétta niðurstöðu. Áreiðanleg niðurstaða birtist að jafnaði tveimur klukkustundum eftir inntöku (sá tími var liðinn þegar Spencer tók prófið) og hægt er að taka áreiðanlegt lyfjapróf 1-3 dögum eftir inntöku.22

Var ekki eðlilegt að ganga úr skugga um það með ótvíræðum hætti hvort prófið hafi örugglega verið ,,falskt jákvætt“?

,,Ef rétt er,“ segir Spencer í kærunni til siðanefndar LÍ, ,,að ég hafi sagt honum að mér hafi verið byrlað eitur innan við klukkustund áður en ég kom á bráðadeildina, og hann talið að eiturefnaprófið væri fyrir vikið ekki marktækt, af hverju lét hann þá ekki gera annað lyfjapróf? Ég var á sjúkrahúsinu til kl. 04:44. Ég fullyrti strax við komuna að mig grunaði að mér hafi verið byrlað eitur, og ég var með öll helstu eiturhrif ofskömmtunar á MDMA og/eða amfetamíni. Var ekki eðlilegt að ganga úr skugga um það með ótvíræðum hætti hvort prófið hafi örugglega verið ,,falskt jákvætt“? Ekki síst í ljósi þess hversu alvarlegar afleiðingar talið er að MDMA geti valdið?“23

Engin heilsufarssaga tekin

Sökum þess að MDMA getur valdið bráðadauða í hjartveiku fólki, heilablæðingu og hjartaáfalli furða læknar sig á því að af honum var ekki tekin nein heilsufarssaga. Sérstaklega ef Hjalti Már álítur hugsanlegt að ,,efnin hafi verið innbyrt fyrr“, eins og segir í læknisvottorðinu. Bandaríski læknirinn Andrew Bostom spyr hvort spurt hafi verið um heilsufarssögu Spencers og mögulegir áhættuþættir úr fortíð hans kannaðir. ,,Ég minnist þess ekki að ég hafi verið spurður um neitt slíkt,“ segir Spencer. Bráðasjúkraskrá móttöku- og bráðadeildar Landspítalans sýnir að ekki var tekin nein heilsufarssaga af Spencer. ,,Það er mjög óvenjulegt,“ fullyrðir Bostom. ,,Þessar upplýsingar ættu að hafa verið fengnar frá of þungum 55 ára gömlum manni með svonefnt ,,kvíðakast“, sem er með hraðslátt og mjög öra hraðöndun. Það hefði verið mjög mikilvægt til að útiloka mögulegt hjartadrep og/eða lungnablóðrek“.24

Hjalti segist hafa læknað kvíðkast Spencers á átta mínútum. Engin gögn eru til sem staðfesta kraftverkalækninguna

Í læknisvottorðinu segir:

,,Í móttökuskráningu hjúkrunarfræðings er lýst að Hr Spencer hafi fengið kvíðakast meðan beðið var eftir lækni og hann því tekinn fljótt inn á skoðunarherbergi. Við skoðun undirritaðs var Hr Spencer spenntur í fyrstu með hraðan púls upp á 139 slög á mínútu. Þá var hann greinilega að ofanda, með öndunartíðni upp á 30 sinnum á mínútu samkvæmt lífsmarkaskráningu hjúkrunarfræðings sem skráð var kl 01.12 … Eftir að undirritaður hafði rætt við Hr Spencer róaðist hann nokkuð og kl 01.20 var púls hann kominn niður í 82 á mínútu … Ef Hr Spencer hefði verið með púls upp á 139 slög/mín við komu af völdum lyfja hefði púlsinn ekki verið kominn í 82 slög/mín átta mínútum síðar eftir spjall við undirritaðan.“ 25
Vandinn við þennan undraverða bata Spencers er að skráningarkerfi Landspítalans geymir engar upplýsingar um þessa lífsmarkamælingu. Jón Baldursson yfirlæknir hefur staðfest að engin gögn séu að finna á Landspítalanum um að púls Spencers hafi lækkað niður í 82 slög á mínútu eftir stutt spjall við Hjalta. Þá tekur Hjalti fram í greinargerð sinni til Siðanefndar LÍ að Spencer hafi fengið afrit af öllum gögnum Landspítala um málið. Hjalti Már viðurkennir þar með að hann hafi ekkert í höndunum sem sýnir að púlshraði Spencers hafi lækkað frá 139 slögum/mín niður í 82 slög/mín á aðeins átta mínútum. Þetta er afar óvenjulegt. Ekki síst þegar haft er í huga að Hjalti kennir læknanemum við Háskóla Íslands notkun heilbrigðisupplýsinga í læknismeðferð og mikilvægi skráningar til að tryggja öryggi og gæði læknisþjónustu.

Sjúkrahúsið er búið fullkomnustu rannsóknar- og lækningatækjum og örugglega starfsmaður þar sem sér um að skrá og geyma sjúkraskýrslur og önnur gögn um sjúklinga á heilbrigðisstofnuninni. ,,Ef rétt er að ég hafi útskrifast með stöðug lífsmörk og án hættulegra einkenna af hverju eru ekki til nein gögn um það á spítalanum,“ spyr Spencer.

Christine Douglass-Williams og Valdimar Jóhannesson segja að Spencer hafi verið enn með óráði eftir að Hjalti fullyrðir að hann hafi róast og sýnt eðlileg lífsmörk. ,,Róbert var fljótlega tekinn til skoðunar og vorum við beðinn að halda okkur fyrir utan á meðan. Eftir nokkra stund var okkur leyft að fara inn til hans. Hann var mjög æstur og talaði tóma þvælu, hélt að hann væri að deyja,“ segir Valdimar. ,,Ég vissi fyrir víst að þetta væri eitthvað allt annað en kvíðakast,“ segir Douglass-Williams. ,,Hann talaði viðstöðulaust um allskyns atburði og uppákomur í lífi sínu en virtist ekki vera stressaður heldur miklu frekar gersamlega ofvirkur. Við reyndum að róa hann og ég sagði ítrekað við Valdimar, öryggisvörðinn og hjúkrunarkonunni á vakt að þetta líktist ekki herra Spencer. Ég hafði aldrei séð hann svona.“26

,,Hvort MDMA og amfetamín hafi mælist í þvagi Hr Spencers vegna byrlunar, inntöku Hr. Spencers sjálfs eða að þvagpróf hafi verið falskt jákvæð skiptir ekki máli í læknisfræðilegu tilliti. Það sem skipti máli var að hann var með stöðug lífsmörk og án hættulegra einkenna þegar hann útskrifaðist frá Landspítala,“ fullyrðir Hjalti Már. ,,Hr. Spencer hefur fullan rétt til að vera ósammála því áliti,“ bætir hann við, ,,en það breytir engu um mitt álit og það blasir við hversu fullkomlega órökrétt það er að krefjast nú refsingar undirritaðs fyrir að veita sitt álit.“27 Spencer svarar því til að hann hafi leitað til Landspítalans eftir læknismeðferð og læknisfræðilegri athugun á heilsufari sínu en ekki ,,áliti“ lituðu af persónulegu mati án undirstöðu í skráðum, hlutlægum læknisfræðilegum mælingum. Sjúkrahúsið er búið fullkomnustu rannsóknar- og lækningatækjum og örugglega starfsmaður þar sem sér um að skrá og geyma sjúkraskýrslur og önnur gögn um sjúklinga á heilbrigðisstofnuninni. ,,Ef rétt er að ég hafi útskrifast með stöðug lífsmörk og án hættulegra einkenna af hverju eru ekki til nein gögn um það á spítalanum,“spyr Spencer.

Brýtur 23. grein laga um réttindi sjúklinga og reglur um útgáfu læknisvottorðs

Í greinargerð sinni vegna kæru Spencers til Siðanefndar LÍ þann 26. ágúst 2017 skrifar Hjalti um komu Spencers: ,,Hr Spencer leitaði sér aðstoðar á bráðamóttöku Landspítala þann 12. maí sl. líkt og hann tilgreinir í kæru sinni til Siðanefndar. Var hann í fylgd lífvarðar síns auk nokkurra Íslendinga sem höfðu komið að fyrirlestri hans hér á landi fyrr um kvöldið (leturbr. mín).“ Þann 12. september 2017 sendi Spencer inn viðbótargreinargerð vegna kæru sinnar og gerir athugasemd við þessa lýsingu Hjalta á föruneyti sínu á spítalann: ,,Hér gætir ónákvæmni eða misskilnings,“ skrifar Spencer. ,,Hið rétta er að með mér í för var lífvörður minn frá Bandaríkjunum, Christine Douglass-Williams frá Kanada sem einnig hélt erindi á ráðstefnunni í Grand hótel Reykjavík og Valdimar Jóhannesson sem kom að skipulagningu fundarins. Valdimar var eini Íslendingurinn sem fylgdi okkur á bráðamóttöku Landspítalans.“

Christine Douglass-Williams var ekki spurð um vensl sín við Robert Spencer. Hvort að hún teldist ættmenni eða vinur og félli því undir skilgreiningu 23. gr. laga um réttindi sjúklinga.

Þann 18. júlí 2018, nálega ári síðar, skrifar Hjalti Már síðan læknisvottorð að beiðni lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Þar fer hann aftur rangt með. Læknisvottorðið hefst á þessum orðum: ,,Hr Spencer kom á bráðamóttöku Landspítala þann 12. maí 2017 kl 00.59. Var hann í fylgd manns sem hann kynnti sem lífvarðar síns auk nokkurra Íslendinga sem höfðu komið að fyrirlestri hans hér á landi fyrr um kvöldið (leturbr mín).“28
Þetta er í meira lagi undarlegt. Spencer vitnar margoft í Christine Douglass-Williams í ákæruskjölum sínum til siðanefndar LÍ. Gögnum sem Hjalti Már hefur lesið. Nafn hennar birtist þar samtals tíu sinnum. Hún lét til sín taka á spítalnum, var við hlið Spencers allan tímann, nema náttúrlega í þau skipti sem Hjalti Már vísaði föruneyti Spencers á dyr. Fyrst þegar hann segist hafa læknað Spencers af hraðpúlsinum, sem enginn gögn eru til um, og síðan þegar hann kveðst hafa upplýst Spencer um að amfetamín og MDMA hafi greinst í þvagsýni hans. Líkt og segir í læknisvottorðinu: ,,Þegar niðurstöður úr blóð- og þvagprufum lágu fyrir kom ég aftur inn á stofu Hr Spencer og lagði til að aðrir sem þar voru staddir myndu stíga út þar sem ræða þurfti heilbrigðisupplýsingar. Enginn þeirra sem voru með honum á bráðadeild virtust vera nánir aðstandendur og því er það staðlað verklag að biðja slíka einstaklinga að stíga út þegar viðtal læknis fer fram (leturbr. mín).“ 29
Orðalag Hjalta Más sýnir að Christine Douglass-Williams var ekki spurð um vensl sín við Spencer. Hvort að hún teldist ættmenni eða vinur og félli því undir skilgreiningu. 23. gr. laga um réttindi sjúklinga: ,,Lina skal þjáningar sjúklings eins og þekking á hverjum tíma frekast leyfir. Sjúklingur á rétt á að njóta stuðnings fjölskyldu sinnar, ættmenna og vina meðan á meðferð og dvöl stendur. Sjúklingur og nánustu vandamenn hans eiga rétt á að njóta andlegs, félagslegs og trúarlegs stuðnings.“30 Spencer var þjáður, ringlaður og þurfti á nærveru Williams að halda. Það var engin ástæða til þess að vísa henni á dyr. Hún hefur verið samstarfskona hans til margra ára, kom með honum frá Bandaríkjunum, og var jafnframt ræðumaður á ráðstefnunni. Hjalta Má er fullkunnugt um þetta. Lætur samt eins og hún sé ekki til, hefur engin orð um að hún hafi verið á spítalanum, og virðist ekki bera neina virðingu fyrir réttindum sjúklinga og reglum sem gilda um útgáfu læknisvottorða.

Fjölmenningarhyggja og íslam, 2017. Robert Spencer og Christine Douglass-Williams fjalla um fjölmenningarhyggju, íslam og vestræna menningu á ráðstefnu Concerned Canadians for Canadian Values(CCFCV) í Alberta, Kanada. Á myndbandinu frá 00:00 til 29:30 flytur Christine Douglass-Williams erindi sitt og Robert Spencer sitt erindi frá 29:30 til 1:06:30. Síðan skiptast þau á að svara spurningum úr sal frá 1:06:30 til 2:07:23. Vakin skal athygli á því að á 9.25 mínútu myndbandsins kemur Christine Douglass-Williams aðeins inn á heimsókn þeirra til Íslands.

Fékk Spencer upplýsingar um að MDMA hafi fundist við lyfjaleit?

Spencer segir að Hjalti hafi verið sér óvinsamlegur. ,,Hann sagði mér aðeins að rítalín hefði greinst í blóði mínu,“ skrifar Spencer, ,,og virtist fullur efasemda þegar ég tjáði honum að ég hafi aldrei tekið inn rítalín. Hjalti Már sagði að lyfjaprófið hafi sýnt ranga niðurstöðu – án þess að útskýra nánar hver sú niðurstaða hafi verið – og að ég hafi einfaldlega fengið kvíðakast.“ Spencer fannst sú greining á engan hátt sannfærandi. ,,Ég hef aldrei fengið kvíðakast á ævinni,“ segir hann. Jafnvel eftir að tveir vopnaðir jíhadistar réðust á samkomu hans í Garland, Texas, þann 3. maí, 2015. ,,Skömmu eftir að árásamennirnir komu inn á bílastæðið við Curtis Culwell Center hófu þeir skothríð,“ rifjar Spencer upp. ,,Þeir særðust báðir í skotbardaga við lögreglumenn, og voru að endingu drepnir af fjórum sérsveitarmönnum SWAT. Jíhadistarnir voru vopnaðir Kalashnikov AK-47 hríðskotabyssum, og sprengjusérfræðingar lögreglunnar leituðu að tímasprengjum í nágrenninu. Ég var helsta skotmark hryðjuverkamannanna. Af hverju fékk ég ekki kvíðakast á meðan á þessu gekk?“

,,Hvers vegna ætti ég að fá kvíðakast eftir vel heppnaðan viðburð á Grand hótel Reykjavík? Ráðstefnan var vel sótt, erindum okkar vel tekið, og samkoman öll fór friðsamlega og kurteisislega fram. Hugmyndin um að ég hafi fengi kvíðakast í framhaldi af þessari velgengni gekk hreinlega ekki upp. Sú staðreynd að læknirinn lagði áherslu á það atriði, og sagði það skýra hvað hafði gerst, veitti mér enga hugarró, né hjálpaði það mér til að slaka á. Ég vissi að það hlyti að vera eitthvað meira og annað sem útskýrði vanlíðan mína.“31

Hann gaf ekkert út á að Robert Spencer hefði fengið eitur og útskrifaði hann snemma morguns. Engin orð voru um að eiturefni hefðu fundist í þvagsýni þegar við keyrðum til baka á hótelið. Það vakti furðu allra daginn eftir þegar fram kom á útprentaðri skýrslu að þessi efni alsæla og amfetamín hafi verið í þvagsýninu.

Hjalti segir fráleitt að hafa leynt Spencer upplýsingum um að MDMA hefði fundist í þvagsýni hans en síðan tiltaka það í skriflegu læknabréfi sem hann lét afhenda honum. Spencer segir vissulega skrýtið að Hjalti hafi leynt honum þessum upplýsingum og síðan sett þær í læknabréfið. Hann geti aðeins getið sér til um að Hjalti hafi vonast til að hann læsi ekki skýrsluna eða vissi ekki hvað MDMA væri. Hjalti hafi ekki komist hjá því að hafa þessar upplýsingar í læknabréfinu því niðurstaða þvagstix fyrir lyfjaleit eru ótvíræð. Hún komi fram á meðferðarseðli Landspítalans sem Anna Chernysh hjúkrunarfræðingur undirritar. Spencer segir ef satt væri að Hjalti hafi upplýst sig um að MDMA og/eða amfetamín hafi fundist í þvagsýninu hefði hann auðvitað sagt föruneyti sínu frá því. ,,Bæði hefði ég greint þeim frá því meðan við vorum á spítalanum og rætt um það á leiðinni til baka á hótelið mitt,“ segir Spencer. ,,Eitthvað sem ég hefði vissulega greint frá, því það staðfestir grun minn um að mér hafi verið byrlað eitur. Enginn af þeim frétti af því fyrr en síðar, eftir að ég hafði rekist á það í læknaskýrslunni á hótelinu“.32

Valdimar Jóhannesson og Christine Douglass-Williams segja í vitnisburði sínum til Siðanefndar LÍ að það hafi ekki komið til tals fyrr en daginn eftir. ,,Læknirinn Hjalti sem var afar kuldalegur í viðmóti vildi ekki ræða við mig um ástand RS,“ segir Valdimar í yfirlýsingu sinni. ,,Hann var beinlínis fjandsamlegur og leit raunar út sem hann gengi ekki heill til skógar, úfinn, alskeggjaður og ósnyrtilegur. Hann gaf ekkert út á að RS hefði fengið eitur og útskrifaði hann snemma morguns. Engin orð voru um að eiturefni hefðu fundist í þvagsýni þegar við keyrðum til baka á hótelið. Það vakti furðu allra daginn eftir þegar fram kom á útprentaðri skýrslu að þessi efni alsæla og amfetamín hafi verið í þvagsýninu.“33

Christine Douglass-Williams samsinnti frásögn Valdimars. ,,Hr. Spencer var útskrifaður af spítalanum skömmu eftir kl. 4 eftir að hafa dvalið þar um nóttina. Ég var enn áhyggjufull út af þessu og hringdi því í manninn minn til Kanada frá hótelinu. Maðurinn minn er lögreglumaður og bað mig um að sjá til þess að Robert Spencer fengi afrit af læknaskýrslunni. Ég minntist mörgum sinnum á að ég hefði áhyggjur af líðan hr. Spencers og hefði illar bifur af lækninum sem meðhöndlaði hann. Ég sagði manninum mínum að mér fyndist hr. Spencer vera of veikur til að útskrifast svona snemma af spítalanum, því hann kvartaði enn undan verki fyrir brjósti, ætti erfitt um öndun, og gæti ekki slakað á eða hvílt sig. Ég sagði í símtalinu að eina ástæðan fyrir því að ég krefðist þess ekki að hr. Spencer færi aftur á spítalann væri vegna læknisins sem tók á móti okkur“.34

Þegar málið er skoðað í heild sinni, bæði skortur á greiningu og meðferð meðan á innlögn stendur og brot á lagalegum réttindum Roberts Spencers eftir að hann útskrifast af sjúkrahúsinu, vaknar spurningin hvort meira búi að baki en alvarlegt hirðuleysi í starfi. Hafi Hjalti Már Björnsson bráðalæknir gerst sekur um vanrækslu af ásetningi uppfyllir verknaðarlýsingin skilgreiningu á hatursglæp því gerandi hefur engin persónuleg tengsl við brotaþola önnur en neikvæð viðhorf gagnvart pólitískum skoðunum hans.

,,Á leið til hótelsins nefndi hr. Spencer aldrei að læknirinn hefði fundið neina vísbendingu um eitrun í sýnunum. Ég fann svo til með honum, hann virtist vera mjög niðurdreginn. Hann fullyrti að honum hlyti að hafa verið gefið eitthvað, en þegar hann fer á spítalann segir læknirinn honum að hann geti ekki fundið neitt … Robert fann seinna meir læknaskýrsluna og sér þá að hann hafði innbyrt blöndu af amfetamíni og alsælu. Ég spurði Robert aftur hvort læknirinn hefði minnst á alsælu við hann. Nei sagði hann. Einkenni hr. Spencers, eins og verkur fyrir brjósti, öndunarerfiðleikar og ógleði, héldu áfram uns við yfirgáfum Ísland, þótt einkennin hafi minnkað verulega með tímanum. Síðar fundum við út að ofsahræðslan sem hann upplifði var fylgifiskur alsælunnar.“35
Í ljósi rangfærslna sem Hjalti Már Björnsson bráðalæknir gerist sekur um í læknisvottorði til lögreglunnar og skýrslum til Læknafélags Íslands er engin ástæða til að ætla að hann hafi tilkynnt Robert Spencer um niðurstöðu lyfjaprófsins, þó óhjákvæmilegt hafi verið að setja það í læknabréfið þar sem aðrir heilbrigðisstarfsmenn vissu af því.

Ekki gerðar framhaldsrannsóknir og lyfjapróf ekki endurtekið

Bandaríski læknirinn Andrew Bostom og sérfræðilæknirinn James Lincoln sem hefur starfað á slysa- og bráðdeildum sjúkrahúsa vestanhafs gera alvarlegar athugasemdir við bráðameðferð Helga Más Björnssonar. Áhættan var mikil, meðferðin ófullnægjandi og Hjalti gerst sekur um vanrækslu að þeirra mati. Í kæru sinni til Siðanefndar LÍ tók Spencer saman spurningar sem Andrew Bostom áleit nauðsynlegt að fá svör við:

  • Var einfalt hjartalínurit eða ECG tekið sem og einfaldur púlsoxímetri, og ef ekki, hvers vegna ekki? Sökum þess að Spencer, karlmaður í yfirvigt á miðjum aldri, mælist með háþrýsting og hefur einkenni eins og dofa, oföndun er mikilvægt að taka hjartalínurit (ECG) til að kanna eða útiloka kransæðisstíflu eða brátt hjartadrep.
  • Var gerð einhver magnmæling á MDMA og metýlfenídat sem fannst í lífsýni Spencer? Ef svo, hver var niðurstaðan, ef ekki, hvers vegna ekki? Ástæða er til að kanna það því vitað er að samverkun á metýlfenídat og MDMA eykur verulega líkur á eiturhrifum á hjarta- og æðakerfi.36
  • Vitað er að neysla áfengis samfara inntöku MDMA eykur möguleg eituráhrif MDMA. Í læknabréfi Hjalta Más og niðurstöðum blóðrannsóknar kemur fram að Spencer hafi neytt áfengis. Hefði ekki verið eðlilegt að taka aðra þvagprufu og skima nánar eftir inntöku lyfja í ljósi þess að eiturhrif MDMA magnast við neyslu áfengis?37
  • Hvers vegna var Spencer ekki upplýstur um að natríumskortur (hypnótremía) er þekkt eiturverkun MDMA, og ef natríumskorturinn hefði versnað gæti hann haft mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér, jafnvel valdið bráðadauða?38
  • Eru tiltækar í færslum bráðadeildar Landspítala hlutlægar, tímaskráðar lífsmarkamælingar sem sýna að púlshraði Roberst Spencers hafi lækkað frá 139 slög/mín til 82 slög/mín á innan við átta mínútum? Þá þarf að útskýra hvernig þetta var mælt. Með þreifingu? Með einhvers konar síriti sem kann einnig að hafa mælt blóðþrýsting, eða mögulega með súrefnismettunarmælir, þ.e. oxímeter festan við fingur sem les magn súrefnis í blóðinu?
  • Var sjúklingurinn spurður um heilsufarssögu sína og mögulegir áhættuþættir úr fortíð hans kannaðir? Nauðsynlegt er að slíkar upplýsingar liggi fyrir svo að hægt sé að útiloka mögulegt hjartadrep og/eða lungnablóð.
  • Hvers vegna dregur Hjalti í efa niðurstöður hlutlægar greiningar á þvagi sem finnur metýlfenídet og MDMA í þvagprufunni, á sama tíma og skráð lífsmörk Spencers sýna hraðslátt, oföndun og natríum í sermi upp á 126? Sérstaklega vegna þess MDMA skýrir óviðeigandi seytingu aldósteróns sem er eitt sjúkdómseinkenna Spencers.

Hjalti Már svaraði engum spurninganna sem bandaríski læknirinn beinir til hans og lætur ekki framkvæma neinar af þeim rannsóknum sem hann telur eðlilegt að gerðar hafi verið og þykir viðtekin venja á sjúkrahúsum á Vesturlöndum í sambærilegum tilvikum.

Hvað vakti fyrir Hjalta Má Björnssyni? Vanræksla af ásetningi? Hatursglæpur?

Lífsmarkamælingar hjúkrunarfræðings skömmu eftir komu Spencers, blóðrannsókn og þvagstix fyrir lyfjaleit sýna niðurstöður sem teljast alvarlegar í læknisfræðilegu tilliti. Þau gögn eru til og Spencer hefur fengið afrit af þeim. Þegar kemur hins vegar að heilsufari Spencers er hann útskrifast — eftir að hafa verið á deildinni á meginábyrgð Hjalta Más Björnssonar í 3 klst. og 45 mín.— eru engin skráð lífsmörk eða sjúkrgögn til sem staðfesta að Spencer hafi verið með ,,stöðug lífsmörk“ og ,,án hættulegra einkenna“ þegar hann útskrifast. Bandarísku læknarnir telja að mat á ástandi Spencers á bráðdeild hafi verið ófullnægjandi og útskriftin ótímabær og illa undirbyggð.

,,Þá tiltekur hann einnig,“ segir Hjalti um greinargerð Spencers, ,,ýmsar staðreyndir sem mér og að ég held öllum læknum eru ljósar um MDMA og skyld efni.“39 Hjalti Már veit um hættuna sem Spencer var hugsanlega í, en leggur engu að síður áherslu á að finna rök fyrir útskrift í stað þess að útiloka alvarlegar ástæður fyrir veikindunum. Þegar málið er skoðað í heild sinni, bæði skortur á greiningu og meðferð meðan á innlögn stendur og brot á lagalegum réttindum Spencers eftir að hann útskrifast af sjúkrahúsinu, vaknar spurningin hvort meira búi að baki en alvarlegt hirðuleysi í starfi. Hafi Hjalti Már Björnsson bráðalæknir gerst sekur um vanrækslu af ásetningi uppfyllir verknaðarlýsingin skilgreiningu á hatursglæp því gerandi hefur engin persónuleg tengsl við brotaþola önnur en neikvæð viðhorf gagnvart pólitískum skoðunum hans.

Höfundur

Sigurfreyr Jónasson

Höfundur er forritari og áhugamaður um þjóðaröryggisstefnu á Norðurlöndum.

Heimildir

1. Hjalti Már Björnsson. Svör við athugasemdum Roberts Spencers dags. 12. september við greinargerð undirritaðs. 13. nóvember 2017, bls. 1. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
2. Robert Spencer. Kæra á hendur Hjalta Má Björnssyni bráðalækni á bráðadeild Landspítalans vegna brota á siðareglum lækna Codex Ethicus. 8. ágúst 2017, bls. 1. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
3. Bráðasjúkraskrá, Móttaka bráða- og göngudeildar (Fv-G2/G3). Robert Bruce Spencer, 12.05.2017 00:59. Meðferðarseðill, Bráðadeild (Fv-G2). Robert Bruce Spencer, 12.05.2017, 01:01. Anna Chernysh hjúkrunarfræðingur.
4. MDMA. Wikipedia,  sótt 09.01.2021.
5. Fíknefni og forvarnir. 2001. Fræðslumiðstöð í fíknivörnum, bls. 70 og bls. 52-53. Dr. Þorkell Jóhannesson. 1984. Lyfjafræði miðtaugakerfisins. Menntamálaráðuneytið / Háskóli Íslands, bls. 68.
6. Meðferðarseðill, Bráðadeild (Fv-G2). Robert Bruce Spencer, 12.05.2017, 01:01. Anna Chernysh hjúkrunarfræðingur.
7. Robert Spencer. Athugasemdir Roberts Spencers við greinargerð Hjalta M. Björnssonar. 12. september 2017, bls. 5. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
8. Hjalti Már Björnsson. Lnr. 0786. Læknisvottorð. Robert Bruce Spencer. 18. júlí 2018, bls. 1 og 3.
9. Rannsóknarniðurstaða máls nr. 007-2017-026175, 25. ágúst 2017. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu.
10. Sama heimild.
11. ,,Byrlun á Bar Ananas. Lögreglan taldi Íslending hafa eitrað fyrir umdeildum rithöfundi. Sýnum fargað og málið látið niður falla“. DV. 30. janúar 2020.
12. Beiðni um frekari rannsókn. Embætti héraðssaksóknara, 5. apríl 2018, bls. 1. Upplýsingaskýrsla. Geymslutími blóðs og þvags hjá Landspítalanum. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, 2. júlí 2018. Viðbótarsamantekt. Aðgerðir í kjölfar rannsóknarfyrirmæla, Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, ódagsett.
13. Reglur nr. 586/1991 um gerð og útgáfu læknisvottorða. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið
6. desember 1991.
14. Hjalti Már Björnsson. Lnr. 0786. Læknisvottorð. Robert Bruce Spencer. 18. júlí 2018, bls. 1.
15. Robert Spencer. Athugasemdir Roberts Spencers við greinargerð Hjalta M. Björnssonar. 12. september 2017, bls. 4. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
16. Rannsóknartilvik. Mál nr. 007-2017-026175, 16.06.2017. Öryggismyndavélar Bar Ananas. Samantekt atvika, bls. 4-5. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu.
17. Meðferðarseðill, Bráðadeild (Fv-G2). Robert Bruce Spencer, 12.05.2017, 01:01. Anna Chernysh hjúkrunarfræðingur.
18. Framburðarskýrsla vitnis Valdimars H. Jóhannessonar. Mál nr. 007-2017-026175, 24.00.2017., bls. 2. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu.
19. ,,Eitrað fyrir umdeildum fyrirlesara á Íslandi“. DV. 16. maí 2017. Sjá PDF skjal af sömu frétt hér.
20. ,,Icelandic Leftist Poisons Robert Spencer“. Frontpage Mag. 16. maí 2017. Sjá PDF skjal af sömu grein hér.
21. Hjalti Már Björnsson. Lnr. 0786. Læknisvottorð. Robert Bruce Spencer. 18. júlí 2018, bls. 3.
22. Leigh Ann Anderson Pharm.D. 2019. ,,Can a Drug Test Lead to a False Positive?” ,,In fact, previous data suggests 5 to 10 percent of all drug tests may result in false positives …“.. Drugs.com. Alan Carter, Pharm.D og Carly Vandergriendt. 2019. ,,How Long Does Molly Stay in Your System?“ ,,Molly is detectable in urine one to three days after ingestion. MDMA that enters the bloodstream is carried to the liver, where it’s broken down and excreted. It takes one to two hours before molly is first excreted in urine“. Healthline Media.
23. Robert Spencer. Athugasemdir Roberts Spencers við greinargerð Hjalta M. Björnssonar. 12. september 2017, bls. 7. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
24. Sama heimild, bls. 4.
25. Hjalti Már Björnsson. Lnr. 0786. Læknisvottorð. Robert Bruce Spencer. 18. júlí 2018, bls. 2 .
26. Robert Spencer. Athugasemdir Roberts Spencers við greinargerð Hjalta M. Björnssonar. 12. september 2017, bls. 9-10. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
27. Hjalti Már Björnsson. Svör við athugasemdum Roberts Spencers dags. 12. september við greinargerð undirritaðs. 13. nóvember 2017, bls. 1. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
28. Hjalti Már Björnsson. Lnr. 0786. Læknisvottorð. Robert Bruce Spencer. 18. júlí 2018, bls. 1.
29. Sama heimild, bls. 2.
30. Lög um réttindi sjúklinga. Upplýsingarit fyrir starfsfólk í heilbrigðisþjónustu. 2020. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið, bls. 31.
31. Robert Spencer. Kæra á hendur Hjalta Má Björnssyni bráðalækni á bráðadeild Landspítalans vegna brota á siðareglum lækna Codex Ethicus. 8. ágúst 2017, bls. 1. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
32. Robert Spencer. Vottaðar yfirlýsingar / tölvupóstar frá sjónarvottum, lögreglu og starfsmanni Landspítala Íslands, ódagsett, bls. 2. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
33. Sama heimild, bls. 2-3.
34. Robert Spencer. Athugasemdir Roberts Spencers við greinargerð Hjalta M. Björnssonar. 12. september 2017, bls. 10. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
35. Robert Spencer. Vottaðar yfirlýsingar / tölvupóstar frá sjónarvottum, lögreglu og starfsmanni Landspítala Íslands, ódagsett, bls. 3. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.
36. ,,The combined use of methylphenidate and MDMA … potentially enhances cardiovascular and adverse effects.“ Hysek CM, Simmler LD, Schillinger N, Meyer N, Schmid Y, Donzelli M, Grouzmann E, Liechti ME. ,,Pharmacokinetic and pharmacodynamic effects of methylphenidate and MDMA administered alone or in combination“. Int J Neuropsychopharmacol. 2014 Mar;17(3):371-81.
37. ,,Alcohol can increase plasma levels of MDMA and potentiate MDMA toxicity“. Einnig ,,Regarding the neurotoxic effects of MDMA in humans, the increase in MDMA plasma levels might have clinical significance taking into account that these substances are commonly coadministered.“ Hernández-López C, Farré M, Roset PN, Menoyo E, Pizarro N, Ortuño J, Torrens M, Camí J, de La Torre R. ,,3,4-Methylenedioxymethamphetamine (ecstasy) and alcohol interactions in humans: psychomotor performance, subjective effects, and pharmacokinetics“. J Pharmacol Exp Ther. 2002 Jan;300(1):236-44.
38. Kalant H. ,,The pharmacology and toxicology of „ecstasy“ (MDMA) and related drugs“. CMAJ. 2001 Oct 2;165(7):917-28. Review: ,,This vogue among teenagers and young adults, together with the widespread belief that „ecstasy“ is a safe drug, has led to a thriving illicit traffic in it. But these drugs also have serious toxic effects, both acute and chronic, that resemble those previously seen with other amphetamines and are caused by an excess of the same sympathomimetic actions for which the drugs are valued by the users. Neurotoxicity to the serotonergic system in the brain can also cause permanent physical and psychiatric problems. A detailed review of the literature has revealed over 87 „ecstasy“-related fatalities, caused by hyperpyrexia, rhabdomyolysis, intravascular coagulopathy, hepatic necrosis, cardiac arrhythmias, cerebrovascular accidents, and drug-related accidents or suicide. The toxic or even fatal dose range overlaps the range of recreational dosage.“
39. Hjalti Már Björnsson. Svör við athugasemdum Roberts Spencers dags. 12. september við greinargerð undirritaðs. 13. nóvember 2017, bls. 1. Gögn siðanefndarmáls nr. 2/2017.